نوبت‌بندی کد ملی برای خوداظهاری کالابرگ؛ چالش‌ها و راهکارها

طرح افزایش اعتبار کالابرگ که با هدف جبران بخشی از کاهش قدرت خرید خانوارها آغاز شده، در مرحله ثبت‌نام و خوداظهاری با چالش‌های متعددی روبه‌رو شده است. اختلالات سامانه‌ای و حجم بالای مراجعات، دولت را بر آن داشته تا مراجعه سرپرستان خانوار را بر اساس رقم پایانی کد ملی نوبت‌بندی کند و مهلت خوداظهاری را نیز تا پایان روز جمعه ۲۴ مهر تمدید نماید.

این طرح در شرایط افزایش هزینه کالاهای اساسی، برای دهک‌های مختلف درآمدی اهمیت ویژه‌ای دارد. با این حال، مشکلات موجود در مسیر ثبت اطلاعات باعث شده بخش قابل‌توجهی از توجه افکار عمومی به جای اصل حمایت معیشتی، به نحوه دسترسی و ثبت درخواست معطوف شود.

آغاز خوداظهاری و مشکلات اولیه

فرآیند خوداظهاری کالابرگ با درخواست از سرپرستان خانوار برای مراجعه به درگاه دولت الکترونیک و ثبت اطلاعات آغاز شد. اما با شروع این فرآیند، حجم بالای مراجعات و مشکلات فنی در ثبت درخواست‌ها، نگرانی‌هایی را درباره جاماندن متقاضیان از طرح ایجاد کرد.

در روزهای گذشته، گزارش‌های متعددی از کندی سامانه، دشواری ورود به درگاه دولت الکترونیک و اختلال در ثبت اطلاعات منتشر شد. بخشی از این مشکلات به ارتباط میان پنجره ملی خدمات دولت هوشمند و سامانه‌های مرتبط بازمی‌گردد که باعث شد بسیاری از متقاضیان نتوانند فرآیند خوداظهاری را در زمان مورد انتظار تکمیل کنند.

تمدید مهلت ثبت‌نام و گستردگی جامعه هدف

با افزایش نگرانی خانوارها درباره پایان مهلت ثبت‌نام، سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها اعلام کرد که فرصت خوداظهاری تا پایان روز جمعه ۲۴ مهر تمدید شده است. این تصمیم با هدف فراهم آوردن زمان بیشتر برای ثبت اطلاعات اتخاذ شد، اما مدیریت همزمان حجم بالای مراجعات همچنان به عنوان یک چالش اصلی باقی ماند.

بر اساس اعلام مسئولان، قرار است پیامک خوداظهاری برای ۱۸ میلیون و ۳۰۰ هزار سرپرست خانوار، معادل حدود ۴۰ میلیون نفر، ارسال شود. این گستردگی جامعه هدف نشان می‌دهد که سامانه ثبت‌نام باید از ابتدا برای پاسخگویی به میلیون‌ها مراجعه در یک بازه زمانی محدود آماده می‌شد.

نوبت‌بندی خوداظهاری بر اساس رقم آخر کد ملی

در پی مشکلات پیش‌آمده، رئیس سازمان فناوری اطلاعات ایران اعلام کرد که مراجعه متقاضیان به درگاه دولت الکترونیک باید بر اساس رقم پایانی کد ملی سرپرست خانوار انجام شود. برنامه مراجعه به شرح زیر است:

• رقم‌های پایانی صفر و یک: چهارشنبه ۲۲ مهر
• رقم‌های پایانی دو، سه و چهار: پنجشنبه ۲۳ مهر
• رقم‌های پایانی پنج تا ۹: جمعه ۲۴ مهر

مسئولان تأکید کرده‌اند که تنها سرپرستان خانواری که پیامک دریافت کرده‌اند، باید وارد سامانه شوند. این محدودیت با هدف توزیع مراجعات در روزهای مختلف و جلوگیری از ورود همزمان افرادی که هنوز نوبت ثبت‌نامشان فرا نرسیده، اعمال شده است.

هدف از نوبت‌بندی و پرسش‌های بی‌پاسخ

نوبت‌بندی بر اساس رقم آخر کد ملی، راهکاری برای کاهش فشار همزمان بر زیرساخت‌های الکترونیکی است. با تقسیم متقاضیان در چند روز، احتمال اختلال ناشی از تراکم مراجعات کاهش می‌یابد و سامانه فرصت بیشتری برای پردازش درخواست‌ها پیدا می‌کند.

با این حال، اجرای این راهکار در میانه فرآیند ثبت‌نام، پرسش‌هایی را درباره میزان آمادگی اولیه دستگاه‌های مسئول ایجاد کرده است. وقتی جامعه هدف یک طرح حمایتی از ابتدا مشخص است و میلیون‌ها خانوار باید در مدت کوتاهی اطلاعات خود را ثبت کنند، پیش‌بینی ظرفیت فنی متناسب با این حجم مراجعه، بخشی از الزامات اجرای طرح محسوب می‌شود. بنابراین، اگرچه نوبت‌بندی می‌تواند فشار فعلی بر سامانه را تا حدی مدیریت کند، اما به‌تنهایی پاسخ روشنی به علت بروز اختلالات اولیه نمی‌دهد.

نگرانی خانوارها و پیچیدگی فرآیند

پیچیده‌تر شدن مراحل دریافت حمایت معیشتی می‌تواند برای برخی خانوارها، به‌ویژه افراد سالمند، ساکنان مناطق کم‌برخوردار و افرادی که دسترسی محدودی به اینترنت یا خدمات الکترونیکی دارند، دشواری بیشتری ایجاد کند. در چنین شرایطی، اطلاع‌رسانی دقیق، کاهش مراحل غیرضروری و اطمینان از ثبت موفق درخواست‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. هر اختلال فنی یا ابهام در فرآیند ثبت‌نام می‌تواند نگرانی خانوارها را افزایش دهد و آنها را به مراجعه‌های مکرر وادار کند.

اطمینان‌بخشی مسئولان و ضرورت نظارت

رئیس سازمان فناوری اطلاعات در واکنش به نگرانی متقاضیان اعلام کرده است که تا زمانی که خوداظهاری همه افراد ثبت نشود، مهلت تمدید خواهد شد. همچنین گفته شده است پس از ثبت‌نام موفق، نیازی به مراجعه مجدد یا بررسی مداوم سامانه وجود ندارد. این اطمینان‌بخشی می‌تواند از مراجعات تکراری بکاهد، اما لازم است در عمل نیز هیچ خانواری به دلیل اختلال فنی یا محدودیت زمانی از فرآیند ثبت‌نام جا نماند.

آزمون اجرایی دولت در طرح افزایش اعتبار کالابرگ

طرح افزایش اعتبار کالابرگ اکنون با آزمونی فراتر از تخصیص منابع مالی روبه‌روست. موفقیت این سیاست تنها به میزان اعتبار اختصاص‌یافته به خانوارها وابسته نیست؛ بلکه سهولت دسترسی، سرعت اجرای فرآیندها و اطمینان مردم از دریافت حمایت نیز در ارزیابی آن نقش دارد. تبدیل فرآیند ثبت‌نام یک حمایت معیشتی به مجموعه‌ای از تمدید مهلت، محدودیت مراجعه و نوبت‌بندی بر اساس کد ملی، نشان می‌دهد فاصله میان طراحی سیاست و اجرای آن همچنان یک مسئله جدی است. اکنون انتظار می‌رود دستگاه‌های مسئول، در کنار مدیریت وضعیت فعلی، سازوکاری فراهم کنند که دریافت حمایت‌های بعدی بدون تشکیل صف‌های مجازی و تحمیل مراحل تکراری به خانوارها انجام شود.